Nha Trang vốn nổi danh là thiên đường nghỉ dưỡng với những cung đường biển xanh ngắt, bờ cát trắng mịn trải dài và hệ thống đảo thơ mộng. Thế nhưng, sức hút của thành phố này không chỉ dừng lại ở cảnh sắc thiên nhiên mà còn nằm ở những giá trị di sản lâu đời. Trong đó, Tháp Bà Ponagar chính là điểm đến không thể bỏ qua – một quần thể kiến trúc Chăm Pa cổ kính mang vẻ đẹp uy nghiêm và đầy mê hoặc.
1. Vị thế độc đáo bên dòng sông Cái
Nằm kiêu hãnh trên đỉnh đồi Cù Lao, ngay sát hạ lưu sông Cái hiền hòa, Tháp Bà Ponagar sở hữu vị trí đắc địa chỉ cách trung tâm thành phố Nha Trang khoảng 3km về phía Bắc. Nhờ sự thuận lợi về địa lý, đây luôn là lựa chọn ưu tiên hàng đầu của du khách trong hành trình khám phá phố biển.
2. Dấu ấn lịch sử và ý nghĩa tâm linh cao quý
Lịch sử hình thành nghìn năm Quần thể Tháp Bà Ponagar được kiến tạo trong khoảng thời gian từ thế kỷ VIII đến thế kỷ XIII. Đây là giai đoạn hưng thịnh nhất của vương quốc Chăm Pa cổ, khi nền văn minh Hindu giáo đang ở thời kỳ phát triển rực rỡ và có tầm ảnh hưởng sâu rộng.
Tên gọi và biểu tượng “Mẹ xứ sở” Công trình còn được biết đến với hai danh xưng uy nghiêm là Yang Po Inư Nagar hoặc Yang Pô Ana Gar. Trong đó, danh từ “Ponagar” mang ý nghĩa thiêng liêng là “Mẹ xứ sở”. Tên gọi này không chỉ là sự tôn kính dành cho một vị nữ thần mà còn là lòng biết ơn đối với người đã có công truyền dạy dân làng cách trồng trọt, dệt vải và tạo dựng sinh kế.
Nơi gìn giữ những giá trị văn hóa sống Ngày nay, Tháp Bà đã trở thành trung tâm của những sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng lớn nhất khu vực.
- Lễ vía Bà Ponagar: Diễn ra từ ngày 20 đến 23 tháng 3 âm lịch hàng năm.
- Trải nghiệm du khách: Đây là thời điểm vàng để người dân và khách thập phương quy tụ, cùng chiêm ngưỡng những nghi thức tế lễ truyền thống đầy trang nghiêm và hòa mình vào không khí lễ hội sôi động với nhiều hoạt động văn hóa đặc sắc.
3. Kiến trúc tuyệt mỹ: Tuyệt tác từ bàn tay nghệ nhân Chăm xưa
Tọa lạc trên đỉnh ngọn đồi nhỏ cao 50m so với mực nước biển, quần thể Tháp Bà Ponagar là minh chứng rực rỡ nhất cho thời kỳ hoàng kim của nghệ thuật kiến trúc Chăm Pa. Cấu trúc của ngôi đền được chia thành 3 tầng rõ rệt theo trục từ dưới lên trên:
Tầng thấp & tầng giữa: Khởi đầu của sự tôn nghiêm
- Tầng thấp: Xưa kia là tháp cổng uy nghiêm dẫn lối vào đền, tuy nay chỉ còn lại phế tích nhưng dấu ấn về những bậc thang đá cổ vẫn gợi mở về một lối đi huyền thoại.
- Tầng giữa (Mandapa): Đây là khu vực nhà khách, nơi tĩnh tâm dành cho du khách chuẩn bị lễ vật.
- Không gian rộng lớn với 10 cột lớn và 12 cột nhỏ hình bát giác được sắp xếp đối xứng tài tình.
- Những lỗ mộng khoét sâu trên thân cột lớn cho thấy kỹ thuật tính toán kiến trúc cực kỳ chính xác của người xưa.
Tầng trên cùng: Nơi ngự trị của các vị thần
Vượt qua những bậc thang đá là khu vực quan trọng nhất với các ngọn tháp gạch đỏ rực rỡ giữa nền trời xanh.
- Tháp Chính (Tháp Ponagar): Ngọn tháp lớn nhất cao khoảng 23m, là tâm điểm của quần thể. Đỉnh tháp chạm khắc hình tượng thần Shiva cưỡi ngưu thần Nandin cùng các linh vật huyền thoại.
- Bên trong tháp thờ: Nơi đặt pho tượng Nữ thần cao 2,6m tạc bằng đá hoa cương đen trên đài sen uy nghiêm. Đây được coi là kiệt tác điêu khắc kết hợp hài hòa giữa kỹ thuật tượng tròn và chạm nổi, toát lên thần thái linh thiêng và sống động.
Bí ẩn nghìn năm về kỹ thuật xây dựng
Điểm khiến mọi du khách và nhà khoa học phải ngỡ ngàng chính là kỹ thuật xây gạch “không mạch vữa”.
- Những viên gạch kích thước 20x20cm được xếp chồng lên nhau khít khao đến mức không nhìn thấy chất kết dính, dù trải qua hàng thế kỷ nắng gió miền biển vẫn đứng vững kiêu hãnh.
- Sự kết hợp giữa gạch nung và các phù điêu trang trí bằng đá - gốm tạo nên một mảng nghệ thuật kiến trúc hài hòa, tinh xảo đến từng chi tiết nhỏ nhất.
4. Lễ hội Tháp Bà Ponagar: Bản hòa ca văn hóa Việt – Chăm
Cứ mỗi dịp từ ngày 20 đến 23 tháng 3 âm lịch hàng năm, không gian tĩnh lặng trên đồi Cù Lao lại trở nên sống động hơn bao giờ hết. Đây là thời điểm diễn ra Lễ vía Bà – ngày hội lớn nhất của vùng đất xứ Trầm Hương, thu hút hàng vạn khách hành hương và du khách phương xa hội tụ.
Truyền thuyết về “Mẹ xứ sở” Thiên Y Ana
Trong tâm thức của cộng đồng, Nữ thần Po Inư Nagar (Thiên Y Ana Thánh Mẫu) không chỉ là một vị thần đầy quyền năng mà còn là biểu tượng của người phụ nữ duy nhất được tôn thờ độc lập. Bà là người đã đặt nền móng cho cuộc sống của người dân, chỉ dạy từ cách trồng trọt, dệt vải đến đạo lý làm người. Đối với người Chăm, Bà chính là người dẫn dắt đời sống tinh thần, bảo bọc cho sự hưng thịnh của cả cộng đồng.
Sự giao thoa văn hóa độc đáo
Một điểm đặc biệt khiến lễ hội Tháp Bà trở nên vô giá chính là sự hòa hợp dân tộc. Từ giữa thế kỷ XVII, khi người Việt phương Bắc xuôi nam mở cõi, họ đã mang theo tín ngưỡng thờ Mẫu kết hợp cùng tục thờ Bà của người Chăm. Ngày nay, dù là người Kinh hay người Chăm, ai nấy đều thành tâm hướng về Tháp Bà như một biểu tượng chung của lòng biết ơn và đức tin cao đẹp.
Những nghi lễ trang nghiêm và hoạt động hội đặc sắc
Hành trình tham gia lễ hội sẽ đưa du khách đi qua nhiều cung bậc cảm xúc với các nghi thức cổ truyền:
- Nghi lễ tâm linh: Lễ Mục dục (tắm tượng), Lễ Thay y vào giờ Ngọ ngày 20/3, hay Lễ Tế sanh vào đêm 22/3 được thực hiện đầy trang trọng bởi các bô lão.
- Âm nhạc và Vũ điệu: Không gian lễ hội rộn ràng trong tiếng khèn Saranai, tiếng trống Ghi-năng vui nhộn. Bạn sẽ được chiêm ngưỡng những điệu múa Apsara uyển chuyển, múa Bóng mời Thánh Mẫu, hay các tiết mục "Bến nước tình yêu" say đắm lòng người.
5. Những hoạt động không thể bỏ lỡ tại Tháp Bà Ponagar
Đến với quần thể di sản này, du khách không chỉ được ngắm nhìn những khối gạch nung đỏ cổ kính mà còn được hòa mình vào một không gian văn hóa sống động với nhiều hoạt động ý nghĩa:
Chiêm ngưỡng tuyệt tác kiến trúc nghìn năm
Hành trình bắt đầu từ những bậc tam cấp đá rêu phong, dẫn lối bạn đi từ tầng Mandapa uy nghiêm lên đến đỉnh đồi, nơi các tòa tháp sừng sững giữa nền trời. Bạn sẽ được tận mắt soi rọi từng chi tiết chạm khắc tinh xảo trên tường đá, những bức phù điêu hình thú và tượng thần – minh chứng cho đôi bàn tay tài hoa của nghệ nhân Chăm xưa.
Dâng hương cầu nguyện tại chốn linh thiêng
Giữa không gian tĩnh mịch và phảng phất mùi trầm hương, Tháp Bà là nơi để bạn trút bỏ những âu lo thường nhật. Đây là địa điểm tâm linh lý tưởng để du khách thành tâm dâng hương, cầu mong sức khỏe, bình an cho gia đình, và gửi gắm những hy vọng về một cuộc sống thuận lợi, may mắn dưới sự bảo hộ của “Mẹ xứ sở”.
Đắm mình trong vũ điệu và âm nhạc Chăm Pa
Ngay tại khu vực tiền đình, bạn sẽ được thưởng thức các chương trình biểu diễn nghệ thuật diễn ra thường xuyên. Tiếng trống Ginăng rộn rã hòa cùng tiếng kèn Saranai réo rắt sẽ dẫn lối cho những vũ công trong trang phục truyền thống rực rỡ thể hiện những điệu múa Chăm uyển chuyển, mang đến cái nhìn chân thực và sống động về bản sắc văn hóa bản địa.
Hòa mình vào không gian lễ hội rực rỡ (Tháng 3 âm lịch)
Nếu đến đúng dịp lễ hội, bạn sẽ được trải nghiệm một bầu không khí náo nhiệt nhưng cũng đầy trang nghiêm. Đây là cơ hội hiếm có để chứng kiến các nghi lễ tôn giáo độc đáo và cảm nhận sự giao thoa văn hóa mạnh mẽ giữa cộng đồng người Kinh và người Chăm tại Nha Trang.
Thư giãn tại khu tắm bùn khoáng nóng Tháp Bà
Sau một chuyến hành trình khám phá lịch sử, còn gì tuyệt vời hơn khi được thư giãn tại khu tắm bùn và khoáng nóng ngay gần đó. Đây là trải nghiệm đặc trưng của du lịch Nha Trang, giúp bạn phục hồi sức khỏe, làm đẹp da và tận hưởng sự thư thái tuyệt đối sau những giờ tản bộ tham quan.
Cùng M.A.I Travel ngược dòng thời gian, khám phá những bí ẩn của nền văn hóa Chăm Pa tại Tháp Bà Ponagar. Đăng ký ngay để tận hưởng hành trình di sản trọn vẹn nhất!
Nguồn: Tổng hợp
https://dulichmaitravel.vn
